TĂNG BỔ BỐC PHỆ CHÍNH TÔNG - Mục Lục

增補卜筮正宗

TĂNG BỔ BỐC PHỆ CHÍNH TÔNG

林屋山人王洪緒輯

Lâm Ốc Sơn Nhân Vương Hồng Tự Biên Tập

Trong đó

Phần Cơ Bản - Thập Bát Luận – Luận về sai lầm ở các sách Bốc Dịch

Có sự tham đính của

Nhâm Tí Cử nhân Nhu Tuân Thì – Ngô Tường Chung – Anh Tử Xán

Phần Phú đoán

Do Lưu Bá Ôn soạnVương Hồng Tự chú thích

Dịch và Chú thích tiếng Việt Vĩnh Cao

Mục Lục :

Hidden Content 

- Lời nói đầu

- Lời tựa

- Bốc phệ chính tông phàm lệ

- Bốc phệ cách ngôn

I : ỨNG DỤNG NGŨ HÀNH TRONG BỐC PHỆ

Chương 1 : Phần cơ bản

Chương 2 : Ca quyết

Chương 3 : Thông huyền phú và Túy kim phú

Chương 4 : Quẻ với các hào cùng Phi thần Phục thần và Quái thần

Chương 5 : Thập bát luận

Chương 6 : Tổng đoán Hòng kim sách trực giải Thiên Kim phú

Chương 7 : Thiên thời

Chương 8 : Niên thời

Chương 9 : Thiên mệnh

Chương 10 : Cầu danh

Chương 11 : Hỉ soạn

Chương 12 : Cầu tài

Chương 13 : Thất thoát

Chương 14 : Xuất hành

Chương 15 : Cầu sư

Chương 16 : Học quán

Chương 17 : Hôn nhân

Chương 18 : Sản dục

Chương 19 : Tiến nhân khẩu

Chương 20 : Gia trạch

Chương 21 : Châu thuyền

Chương 22 : Xướng gia

Chương 23 : Bệnh tật

Chương 24 : Bệnh thể

Chương 25 : Y dược

Chương 26 : Hành nhân

Chương 27 : Từ tụng

Chương 28 : Quỷ thần

Chương 29 : Chủng tác

Chương 30 : Lục súc

Chương 31 : Tàm tang

Chương 32 : Quốc triều

Chương 33 : Chinh chiến

Chương 34 : Tị loạn

Chương 35 : Đào vong

II : PHẦN ỨNG DỤNG

III : PHỤ LỤC

Chương 1 : Luận về sai lầm của các sách về bốc dịch

Chương 2 : Hà tri chương

Chương 3 : Yếu quyết về giao tiền

LỜI NÓI ĐẦU

Cuốn Tăng Bổ Bốc Phệ Chính Tông được Vương Duy Đức tự Hồng Tự người ở Tây Sơn thuộc Động Đình viết. Gọi là Tăng bổ ( bổ túc thêm) vì Bốc Dịch là môn học tối cổ, được lưu truyền từ xưa. Những phần ghi chép trong sách đều chọn lấy từ những tư liệu truyền đời, chỉ có những phần đính chính, giải thích là do tác giả sáng tác do hiểu biết và vận dụng về Dịch học của mình. Vương Duy Đức là người đầu đời nhà Thanh, là người nghiên cứu Dịch từ nhỏ, công danh trắc trở, gia nghiệp bị phá bại khiến phải hành nghề bói toán để độ nhật. Cuối đời gom lại những điều hiểu biết cùng kinh nghiệm hành nghề của mình để viết thành sách để lại cho người sau. Theo ông cái học của mình có được nhờ một phần nghiên cứu từ nhỏ lại trải qua nhiều năm, một phần do Dương Quảng Hàm tiên sinh truyền lại. Nhưng phần lớn nội dung của sách là chú giải, bài bác những điều do tác giả hiểu đối với những tư liệu truyền lại từ xưa. 

Trong sách theo tác giả chỉ có phần Thập Bát Luận trong quyển 3 và phần Thập Bát Vấn Đáp trong quyển 13 và 14 là do mình viết cùng những kinh nghiệm được thầy truyền lại, còn lại là những phần đính chính, giải thích, cùng sưu tầm những tư liệu cổ. Ông sống vào đầu đời nhà Thanh, nhưng trước đó vào đời Minh, môn Bốc Dịch khá phổ biến, được nhiều người nghiên cứu, nhiều tác phẩm được khắc in. Theo tác giả chính phần Hoàng Kim Sách mà tác giả ra công chú giải được Lưu Bá Ôn, người đầu đời Minh giỏi về thuật số đã viết ra. Cách vận dụng Ngũ hành trong Dịch cùng lượng định chính phụ của các hào trong quẻ có nhiều quan điểm khác nhau. Nhờ hành nghề lâu năm, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm nên trong sách ông bài bác rất nhiều quan điểm cổ cùng quan điểm nêu ra trong một số sách lưu hành đương thời, cốt để đính chính cho hợp với những Nguyên tắc đã được chuẩn định đói với môn học này. Môn Bói Dịch này vốn đã có chuyển biến sâu rộng từ thời Quỷ Cốc Tiên Sinh, một nhân vật sống vào đời Chu, khi ông đổi từ phép xem dùng cỏ Thi, qua cách dùng bằng ba đồng tiền, khiến môn học này được phổ biến rộng rãi, không còn riêng tư cho giới trong coi bói toán của triều đình. Nhờ vậy mà từ đó môn học được xiển dương. 

Tuy nhiên trải qua mấy ngàn năm, người nghiên cứu quá nhiều, khiến việc hiểu biết vận dụng có nhiều sai biệt. Rồi từ đó tạo thành nhiều môn phái với những kiến giải riêng rẽ. Tuy nhiên còn tuỳ thuộc vào thiên tư nên không phải người nào cũng đạt đến thâm sâu, áo diệu của Dịch, dù lắm người nổi tiếng lúc hành nghề Bói Dịch nhưng kiến giải cũng không được sâu sắc, nên những điều truyền thụ cho người sau cũng không đạt được lý lẽ chính xác. Tác giả vốn là người nghiên cứu, bất dắc dĩ mà hành nghề độ nhật, nhưng nhờ đó mà thu thập được nhiều kinh nghiệm, nên cố gắng đính chính giải thích theo hiểu biết của mình. Và chính vì thế mà trong sách khá đầy đủ những câu Phú truyền tụng từ xưa, từ những câu mang tính học thuật cho đến những câu hết sức bình dân áp dụng cho một số trường hợp lúc hành nghề của các thầy bói. 

Khi đem khắc in, nội dung của sách còn có sự góp ý của những nhà khoa bảng cũng là những học giả đương thời là Nhu Tôn Thì, Ngô Tường Chung và Anh Tử Xán. Sách được phân thành 14 quyển, mỗi quyển gồm nhiều phần khác nhau nhưng không chia thành chương. Từ quyển 4 đến quyển 12 đều là những câu phú cổ về tạp sự với chú thích rõ ràng. Phần cơ bản về Dịch học và Ngũ hành được đề cập trong quyển 1 và 2 lại khá đơn giản. 

Nội dung của sách nếu đọc kỹ sẽ thấy không chỉ do một người viết, mà có những phần phụ vào do người đương thời hoặc người sống sau tác giả, vì những cách hành văn nhiều khi viết quá đơn giản không phải là người có học cao, cùng những luận giải không được sâu sắc theo tình thần chú thích Hoàng Kim Sách, là phần Phú chính yếu chắc chắn do tác giả viết. Vả lại ôm đồm quá nhiều phần về tạp sự nên việc chú thích khó tránh được nhầm lẫn và võ đoán, khiến người đọc khó nắm được phần chính phụ để áp dụng cho các quẻ Dịch. Ngoài ra phân cơ bản quá ngắn gọn, mà phần lí luận lại được nâng cao, nên sách thích hợp cho những người đã từng có nghiên cứu về Bốc Dịch. Nhưng đây là một cuốn sách quan trọng trong việc nghiên cứu và học hỏi về Bốc Dịch, kẻ hậu học muốn tiến xa không thể không đọc sách này.

Sách được lưu truyền rộng rãi trong giới nghiên cưú Dịch học ở nước ta vào thời Nhà Nguyễn. Nhưng trong bước đầu học Dich người ta phải kết hợp đọc thêm Tăng San Bốc Dịch của Dã Hạc Lão Nhân mà nội dung về những lý thuết cơ bản được trình bày cặn kẻ hơn. Hai cuốn Bốc Phệ Chính Tông và Tăng San Bốc Dịch vì thế được phổ biến rộng rãi ở Trung Hoa và nước ta. Cũng như Tăng San Bốc Dịch, Bốc Phệ Chính Tông được khắc in nhiều lần, và những lần về sau cũng có đôi chỗ in nhầm, nhưng không đáng kể. Bốc Phệ Chính Tông có quan điểm với một quẻ Dịch có thể đoán định được nhiều việc, và đây cũng là điểm tương phản với Tăng San Bốc Dịch, nhưng lại được người bói Dịch áp dụng mà có kết quả chính xác.

Sách này trước đây đã được dịch vào thập niên 70 của thế kỷ trước, nhưng chỉ dịch những phần chính yếu, rồi chép tay cho các thân hữu nghiên cứu. Nay có cơ hội nên dịch trọn bộ các phần, kể những phần không được lí luận thâm sâu, cốt sao lưu giữ được những tư liệu truyền lại từ xưa. Ngoài ra còn đính kèm chữ Hán phần nội dung chính yếu, để người đọc tiện tham khảo. Tuy nhiên vì nguyên bản được sắp xếp không được rành mạch theo tinh thần hiện đại, nên khi dịch sách dịch giả đã phân thành các chương khác nhau, nhưng chương có nội dung gần gũi thì đặt sát liền nhau. Phân Đính chính sai lầm của các sách đương thời được tách riêng chuyển vào phần Phụ Lục. Ngoài ra những phần tạp thư như Hà Tri Chương, Yêu Nghiệt Phú... trình độ không cao nên cũng chuyển vào Phụ Lục. Riêng về phần Tân Tăng Gia Trạch tuy khá lộn xộn và không sâu sắc lại chuyển vào sau phần Gia Trạch cho tiện tra cứu. Ngoài phần chú thích của tác giả, dịch giả cũng có kèm theo những kiến giải riêng tư ở phần chú thích cuối trang.

Với cuốn sách quá nhiều phần nghiên cứu khác nhau nên khó tránh được lầm lẫn khi dịch. Nếu thân hữu cũng như người đọc các nơi có điểm gì chê trách hoặc góp ý là điều may mắn để Dịch giả sửa đổi trong những lần in sau.

LỜI TỰA

Từ xưa nói về Bốc Phệ bảo chẳng ai thần diệu hơn Tử Dương[1] trong Tả thị Xuân Thu, Chu tử[2] bảo thời Tam đại có chức Thái Bốc, Thái Phệ, có quan chuyên trông coi về Bốc Phệ nên thuật thật tinh vi mà ứng nghiệm như thần. Đời sau bỏ chức quan này, mà sách chiêm nghiệm về Bốc Phệ cũng không truyền, nên ít người thâu rõ và thần diệu. Nhưng gần đây như các thiên trong Hoàng Kim Sách mới đạt được cùng cực áo diệu của âm dương, huyền cơ của biến hoá. Tuy nhiên giảng giải cũng chưa đến cội nguồn, người xem cũng không khỏi được sai lầm, nên không truyền được tinh tuý của cổ nhân. Nếu có người học rộng nghĩ sâu, thông tuệ mà trao sách này thì có thể xiển dương được những vi diệu kỳ ảo. 

Vương Sơn nhân[3] người Lâm ốc buông rèm ở Ngô quận đoán Dịch, ở sát mé đông nhà ta. Có điều gì ưu nghi liền đến gỏ cửa, thật ứng nghiệm chẳng sai, như ánh đèn soi sáng. Bao nhiêu người xa gần đều ca ngợi như thần. Nhưng Sơn nhân từ chối không nhận tiếng khen, mà bảo điều tôi nhận được là sách chiêm nghiệm của thầy tôi Dương Quảng Hàm Tiên sinh truyền cho, mà những sách khác chưa bằng được. Mấy năm gần đây Sơn nhân càng tiến bộ, rồi chắp nhặt viết thành pho sách cho khắc in. Tôi viết tự rằng: “hánh hiền nói lý mà không nói số, nhưng Thái dịch là sách bốc phệ thiết lập hung cát hối lẫn, có thể biết trước việc. Lấy số để lường rấ chính xác, lấy lý mà đoán. Nay sách của Sơn nhân đầy đủ tinh vi diệu nghiệm, kể ra cũng độc nhất vô nhị, mà nếu không quán triệt được lẽ sinh khắc ngũ hành, biến hoá của âm dương thì sao gọi là số học được. Cho nên sách này là sách nói về số mà thực là sách nói về lý. Do Sơn nhân nhờ nghiên cứu thâm sâu nên rõ được thần diệu của Bốc Dịch ngày xưa, không thì làm sao mà xiển dương được.

Khang Hy năm Kỷ Sửu tháng 10 mùa đông.

Trương Cảnh Tùng ở Ngô Quận viết tại Dung Giang Thảo đường.

BỐC PHỆ CHÍNH TÔNG

PHÀM LỆ

1. Bốc Phệ dẫn dắt kẻ ngu muội, giải toả nỗi ngờ vực, dạy người trốn hung tìm cát. Sáu hào đã lập, biến hoá đã bày, lý lẽ hết sức thích đáng không thay đổi. Người đời vì không tiêu hoá được, không thể cứu xét sâu xa., nên thường mê hoặc dân chúng, kể thật đáng buồn. Sách này lấy chính lý cội nguồn, không dám nói càng, nói phỏng mà làm người sau sai nhầm. Vì thế mà gọi là Chính Tông. 

2. Từ Quỷ Cốc[4] dùng tiền thay thế cho cỏ thi[5] khiến đường lối của Dịch biến đổi. Những điểm trọng yếu là Dụng Thần, Nguyên thần, Kỵ thần, Cừu thần, Phi Phục thần, Tiến Thoái thần, Phàn ngâm, Phục ngâm cùng Tuần không, Nguyệt phá… đều là những cương lĩnh ở trong Quẻ, nên không thể sơ suất, cẩu thả. Vì thế mới qui định thành Thập Bát Luận, mà không gì vượt ra ngoài mười tám điều đó. Học giả nên tham khảo kỹ càng..

3. Từ xưa sách luận về Phi thần, Phục thần có nói Càn Khôn qua lại trao đổi . Dịch Lâm Bổ Di nói mọi hào đều có Phục có Phi là sai lầm, rồi noi theo sai lầm thành nếp mà không xem xét. Trong sách này ta phân ra từng quẻ định rõ Phi, Phục để người học liếc mắt là có thể hiểu.

4. Trong Bốc Dịch phần như Thông Huyền Phú đều được Dịch Lâm Bổ Di, Dịch Mạo, Tăng San Bốc Dịch ghi chép . Tuy cũng được nêu những điểm tinh tuý, những điều khác biệt. Tuy không thiên kiến nhưng có nhiều mâu thuẫn khiên người học không được hài lòng. Chỉ có Hoàng Kim Sách được Lưu Thành Ý[6] viết xiển dương được lý thâm sâu của Tiên Thiên làm cầu dẫn lối cho kẻ hậu học. Mà thiên Thiên Kim Phú Tổng Luận bao hàm thâm sâu, tiếc rằng chú thích của Diêu Tế Long rất nhiều lầm lẫn, ngược lại với ý nghĩa chính xác. Ta phải khổ công ra sức đính chính. Bảo ta có tội ta cũng chịu vậy thôi.

5. Ta từ nhỏ đã nghiên cứu Dịch lý được nhiều năm, về sau được gặp Dương Quảng Hàm Tiên sinh ở Tân An, nhờ đó mà được truyền sở học. Phần Thập Bát Vấn ở quyển thứ mười ba và mười bốn[7] của sách này đều được thầy ta truyền cùng chiêm nghiệm của ta. Người học đọc kỹ mới thể biết cách chính yếu khai mở những điều chưa rõ. Rồi cùng kết hợp với Thập Bát Luận và những điểm luận về sai lầm ở các sách, thì những lẽ thâm sâu ảo diệu trong trời đất đều được bày tỏ.

6. Ta buông rèm nơi chốn thị tứ, qua lại nhiều người, nghĩ đến ngày sau trở về lại núi cũ kết thảo am nơi núi rừng, từ tạ với người đời, nên viết thành sách cất giữ ở thạch thất, không muốn giao tiếp nữa. Nhưng chắc chắn ghi chép nông cạn này làm sao khỏi được chê bai cũng những người sáng suốt, giỏi luận bàn. Nhưng dù có tránh được, thì quân tử cao minh ở khắp nơi nếu có lòng chỉ bảo thì thật hết sức may mắn cho ta, 

[1]Thần tiên ngày xưa thường lấy Tử Dương làm hiệu. Lý Bát Bách đời Chu Mục Vương xưng hiệu là Tử Dương ChânQuân. Đời Hán có Chu Nghĩa Sơn, đời Tống có Trương Bá Đoan đều xưng Tử Dương Chân Nhân. Ở đây chắc chỉ Lý Bát Bách.

[2]Tức Chu Hi một học giả đờiTống, chú thích nhiều kinh sách.

[3]Chỉ tác giả của sách là Vương Hồng Tự.

[4]Theo chú thích ở một số sách Quỉ Cốc Tử là Vương Hủ sống vào thời nhà Chu.

[5]Bói dịch thời cổ dùng cỏ thi, đên Quỉ Cốc Tử thay báng 3 đồng tiền, dùng sấp ngữa để định âm dương (xem phần Phú Lục)

[6]Tức Lưu Cơ tự Bá Ôn, giỏi văn học, thiên văn, binh pháp>>> theo giúp Minh Thái Tổ thống nhất thiên hạ, được phong tước Thành Ý Bá 

[7]Khi dịch đã chuyển vào phần II tại chương Vấn Đáp ở cuối sách. 

BỐC PHỆ CÁCH NGÔN

- Bói là đạo thông vởi thần minh để định hung cát, quyết ưu nghi, biện âm dương ở hào tượng, xét huyền cơ ở biến hoá. Ý nghĩa hết sức tinh vi mà thông suốt lại vô cùng. Kinh có bảo: " Đạo chí thành thì có thể biết trước", cho nên người đi xem bói không thành tâm thì chẳng cảm được, mà người thầy vọng đoán thì chẳng được linh. Đó là điều cần phải luận.

- Người đời có việc cần thì bói nhưng chữ "Thành" còn chưa rõ. Có kẻ uống rượu, ăn chay mặn hỗn tạp, tà dâm không trong sạch, thì lúc lâm thời muốn cảm với thần minh thì hỏi làm sao mà cảm được. Lại có kẻ giàu sang, xem nhẹ chuyện bói toán, cậy nhờ thân bằng quyến hữu, hoặc uỷ cho nô bộc đi xem hộ, mà người này lòng chẳng thành, nên bói chẳng ứng, quẻ chẳng linh rồi kết tội cho người thầy, mà không biết lòng thành chẳng đạt. Đó là lỗi của người đi coi.

- Còn những thầy xem bói mà tâm hiếu lợi, dùng bói để đánh lừa. Tức như người đến xem về bệnh, việc chẳng quan trọng lắm, mà tán tận lương tâm, cấu kết với tăng ni đạo sĩ, bày đặt lễ lạc này nọ,vọng đoán mà cầu lợi. Lại nhìn người đến xem giàu nghèo để đoán nhiều hay ít. Đoán bậy mà dẫn người xem đến chùa nào đó, đạo quan nào đó, lễ lượt bao nhiêu lần, hoặc tới am miếu nào đó cầu kinh bao nhiêu ngày. Người xem hoang mang việc gì cũng theo. Với người giàu có thì dễ, còn người nghèo thì phải cầm cố áo quần, bán đồ đạt mà mang nợ nần. Nếu được lành thì cho là nhờ đầy đủ lễ, mà chết thì cho là tụng không đủ kinh... Nhưng chết rồi thì có ích gì. Đó là cái hại của tăng đạo. Lại có người mới học y, mạch lý chưa thông, lại giới thiệu người bói về y, mà kẻ này sở đắc chỉ là các tiết lễ cúng cấp, thì người bệnh bị cái hại chết người. Đó là cái hại về thầy thuốc. Hai việc này nơi Kinh thành này chỗ nào cũng có.

Ta buông rèm xem bói cốt để trừ những mê hoặc đó. Theo quẻ mà suy đoán, chẳng gì không ứng, mong dựa vào tinh về việc học không dám vọng đoán. Rồi được ít sở đắc, góp nhặt mà soạn cuốn Bốc Phệ Chánh Tông, mong được các bậc cao minh chỉ giáo. Chỉ sợ người đến xem không thành tâm mà quẻ xem chẳng ứng, hoặc người đoán chiêm nghiệm lầm nên không linh ứng. Đó là những điều cần thưa trước, mong người đọc lượng thứ cho.

Vương Hồng Tự

ở Tây Sơn, Động Đình nước Ngô ngày trước.